#: locale=en
## Action
### URL
WebFrame_ACD2E6A7_A163_BD9D_41E4_4B2390809E36_mobile.url = https://www.woodlandtrust.org.uk/support-us/give/appeals/llennyrch/
WebFrame_73D921E8_6E03_66F5_41D7_248B1FA7B86F.url = //www.youtube.com/embed/0BkZv_4897Q?&autoplay=1
WebFrame_611F27D9_6E01_6AD7_41D1_2EBC131716FC.url = //www.youtube.com/embed/0BkZv_4897Q?&autoplay=1
WebFrame_7F423D63_6E00_BFFB_41D9_0D796262D00A.url = //www.youtube.com/embed/5GUq7ELzWDA?&autoplay=1
WebFrame_728198B9_6E00_A557_418C_B967741580FC.url = //www.youtube.com/embed/5GUq7ELzWDA?&autoplay=1
WebFrame_72254D59_6E00_BFD7_41DA_BBB663F1F8FA.url = //www.youtube.com/embed/9_-IxfdnXYg?&autoplay=1
WebFrame_6144E935_6E00_A75F_41C7_EB4408A5826E.url = //www.youtube.com/embed/EfG-ZVYrvlU?&autoplay=1
WebFrame_73925F21_6E01_FB77_41D7_431C70985367.url = //www.youtube.com/embed/EfG-ZVYrvlU?&autoplay=1
WebFrame_61227983_6E01_A73B_41D4_9CCE09A8A5CF.url = //www.youtube.com/embed/HKTbg16YvEY?&autoplay=1
WebFrame_72AC33F2_6E01_EAD5_41CB_62366E17585E.url = //www.youtube.com/embed/HKTbg16YvEY?&autoplay=1
WebFrame_7C073EB9_6D65_3B79_41D2_29DD803E0C4A.url = //www.youtube.com/embed/KsK-eH4SU28?&autoplay=1
WebFrame_613EB505_6E01_EF3C_41D0_98A3BEDF9EA6.url = //www.youtube.com/embed/OjRhaug998g?&autoplay=1
WebFrame_7578E898_6E01_6555_41D6_E60EED86E1BE.url = //www.youtube.com/embed/OjRhaug998g?&autoplay=1
WebFrame_7E09ABEB_6E03_7ACB_41D0_9B20F5835A71.url = //www.youtube.com/embed/OoVTmtXv_q8?si=XSWctT2lJWk1gO4&autoplay=1
WebFrame_7203B6C1_6E03_6D37_41BB_8AF0E2B4E8F1.url = //www.youtube.com/embed/ZcFp9uP0R60?&autoplay=1
WebFrame_6101F86B_6E00_E5CB_41CD_58D41F789228.url = //www.youtube.com/embed/ZcFp9uP0R60?&autoplay=1
WebFrame_72134701_6E00_AB37_41C1_59C846911BB6.url = //www.youtube.com/embed/bONQL9Nxnkw?&autoplay=1
WebFrame_74466A32_6E00_A555_41C0_8696F8FB3F3B.url = //www.youtube.com/embed/nObbRGf4clI?&autoplay=1
WebFrame_7C5BB261_6D67_0B09_41D7_04099DA13EF2.url = //www.youtube.com/embed/nObbRGf4clI?&autoplay=1
WebFrame_7F56CD8B_6E01_7F4B_41D6_38FBEB0DB24C.url = //www.youtube.com/embed/v5dFcJT29jE?&autoplay=1
WebFrame_720A3E02_6EFF_5D35_41C6_2BA8B8D9D469.url = //www.youtube.com/embed/wJ3eFE85yfQ?&autoplay=1
WebFrame_61E59705_6E03_6B3F_41C0_04892C6F3325.url = //www.youtube.com/embed/wJ3eFE85yfQ?&autoplay=1
WebFrame_4DFFF5AE_58B8_C7DA_41C8_99B32B45371F_mobile.url = //www.youtube.com/embed/yNAy1Ti6pBU?&autoplay=1
WebFrame_D2D710D4_DCD9_1DED_41E6_27A37384BB01.url = //www.youtube.com/embed/zkXnQTcEf2I?&autoplay=1
## Hotspot
### Tooltip
HotspotMapOverlayArea_C7ADAE2E_8275_A002_41DB_E67539914042.toolTip = Ancient woodland
HotspotMapOverlayArea_CA632784_8273_A005_41DF_BF786C9A55DE.toolTip = Art at Brynau
HotspotMapOverlayArea_C62201B5_8274_6007_41CA_3C9892FA3C79.toolTip = Blodeuwedd owl sculpture
HotspotMapOverlayArea_C73D62C1_8275_E07E_41D3_B75187E0B77A.toolTip = Coed Hebog
HotspotMapOverlayArea_CABD919C_8274_6006_41D4_A3BC0C1A8F7C.toolTip = Community orchard
HotspotMapOverlayArea_C5657D85_8274_A007_41D7_8A182323BF0C.toolTip = Farm yard
HotspotMapOverlayArea_C5D82ABB_8275_A003_41CB_20BF68FE37F2.toolTip = Mysterious bee gardens
HotspotMapOverlayArea_C51030BA_8274_6002_41DD_692E668C4DDC.toolTip = Peatland
HotspotMapOverlayArea_C4B1D66B_8275_E003_41A5_8D82648CD803.toolTip = Phoenix oak
HotspotMapOverlayArea_CAA8A51B_8274_6002_41D0_0CA5BC2A9435.toolTip = Railway cutting
HotspotMapOverlayArea_C487B34B_8274_E003_41B0_1AD848B16777.toolTip = Welcome / Croeso
HotspotMapOverlayArea_C7DD3916_8274_6002_4191_A05FDDD1711C.toolTip = Wildlife pond
HotspotMapOverlayArea_C5D35857_8274_E003_41DA_B4C727BC7752.toolTip = Windrush Grove / Preswylfa
HotspotMapOverlayArea_C7601957_8274_A003_41BE_CF89549413BE.toolTip = Woodland creation and water
## Media
### Audio
audiores_46514541_7964_6DAB_41DC_03A5DB8F5FEC.mp3Url = media/audio_45C47E14_7964_9FAA_41D4_B9F6E40AA8B7_en.mp3
### Audio Subtitles
### Floorplan
### Image
imlevel_6E806A01_3BC0_FB69_41A4_37E011297620.url = media/map_CBEAA483_8257_A003_41DD_E7EBDF281CA8_en_0.jpg
imlevel_6E838A01_3BC0_FB69_41C1_D64122DC00FE.url = media/map_CBEAA483_8257_A003_41DD_E7EBDF281CA8_en_1.jpg
### Title
panorama_4C666772_5016_4D60_41C3_8AD78BE7BC88.label = Celf ae Fferm Brynau
panorama_4CF63BBC_5017_C5E1_41D3_37B01E20ECB6.label = Cerflun tylluan Blodeuwedd
panorama_4C19A3D9_5016_C5A0_41D2_1AD79DCDB8D4.label = Clos Ffern Brynau
panorama_4CE3D5AD_5016_4DE3_41CD_BA97EC1DA825.label = Coed Hebog
panorama_4C55A89C_5016_43A1_41C1_30B254B0B0EB.label = Coed Windrush-Preswylfa
panorama_4C7874FC_5016_4360_41D4_0E69FB7EFD9A.label = Coed y Dŵr
panorama_4C0E6C58_5015_C2A1_41C0_FD2E338C2BFB.label = Coetir hynafol
panorama_4D06A35A_5015_C6A1_41D3_6A2D6B860E8D.label = Croeso i Brynau
panorama_4C0C45AD_502A_4DE0_41CB_6DDEFAC85DA7.label = Derwen ffenics
panorama_4CF7F241_502A_46A0_41CB_6D2BF3401EDE.label = Gerddi gwenyn rhyfeddol
panorama_4C0CED6F_502A_DD7F_41C0_94A66C3A6FDC.label = Mawndiroedd
panorama_4C1B8668_5016_4F61_41A5_EAD3CCB30680.label = Perllan gymunedol
panorama_4C1DD350_502B_C6A1_41C6_4F8E725C1999.label = Torri rheilffordd
map_CBEAA483_8257_A003_41DD_E7EBDF281CA8.label = mapv3
panorama_4C4865EF_5016_4D7F_41C9_4EF7AB71EEF7.label = pyllau dŵr i fywyd gwyllt
## Skin
### Button
Button_AA6B42B8_BFD0_97E3_417A_98C701F35626_mobile.label = 360s
Button_AA6B42B8_BFD0_97E3_417A_98C701F35626.label = 360s
Button_5330F41F_1AC6_F668_416A_6A181084BAE2_mobile.label = Access
Button_E267DDD4_C2B5_5BD1_41CE_68CA3559B9AC.pressedLabel = Ardaloedd poblogaidd (Diffodd)
Button_E267DDD4_C2B5_5BD1_41CE_68CA3559B9AC_mobile.pressedLabel = Ardaloedd poblogaidd (Diffodd)
Button_E267DDD4_C2B5_5BD1_41CE_68CA3559B9AC.label = Ardaloedd poblogaidd (Ymalen)
Button_E267DDD4_C2B5_5BD1_41CE_68CA3559B9AC_mobile.label = Ardaloedd poblogaidd (Ymalen)
Button_AAA6FAFE_BFD0_975F_41B6_6EF17CDBA4B4_mobile.label = Donate
Button_AAA6FAFE_BFD0_975F_41B6_6EF17CDBA4B4.label = Donate
Button_AA37411F_BFD0_B2DD_41E6_F3382A37AB82.label = Gallery
Button_AA37411F_BFD0_B2DD_41E6_F3382A37AB82_mobile.label = Gallery
Button_AEB30F7E_BF50_8D5E_41BF_92121F0467AD_mobile.label = Gwybodaeth
Button_AEB30F7E_BF50_8D5E_41BF_92121F0467AD.label = Gwybodaeth
Button_CCF763EA_D7A5_7DFA_41D7_2E5365FDDC17_mobile.pressedLabel = Gyroscopig (Diffodd)
Button_CCF763EA_D7A5_7DFA_41D7_2E5365FDDC17_mobile.label = Gyroscopig (Ymalen)
Button_E4F6712F_ABF2_16AF_41DE_574F22160DFA.label = How to use
Button_E3042BC0_ABD6_09D0_41DC_DFBB229EA67E_mobile.label = How to use
Button_AB41832E_BFD0_96FE_41CF_20192280066E_mobile.label = Map
Button_29A312E2_1ADB_33DB_41BA_41BA2B1B0088.label = Map
Button_E264D55C_C2B2_C8D1_41E3_D350441B9D5D_mobile.pressedLabel = Nodwch y rhith - wirionedd
Button_E264D55C_C2B2_C8D1_41E3_D350441B9D5D_mobile.label = Nodwch y rhith - wirionedd
Button_E264D55C_C2B2_C8D1_41E3_D350441B9D5D.pressedLabel = Nodwch y rhith - wirionedd
Button_E264D55C_C2B2_C8D1_41E3_D350441B9D5D.label = Nodwch y rhith - wirionedd
Button_AA5DB088_BFD0_B3A2_41E6_82611FC92DC9.label = Realtor
Button_E228686C_C2B5_78F1_41DB_DAA25E042FB4_mobile.pressedLabel = Sain (Diffodd)
Button_E228686C_C2B5_78F1_41DB_DAA25E042FB4.pressedLabel = Sain (Diffodd)
Button_E228686C_C2B5_78F1_41DB_DAA25E042FB4_mobile.label = Sain (Ymalen)
Button_E228686C_C2B5_78F1_41DB_DAA25E042FB4.label = Sain (Ymalen)
Button_E2C59C17_C2CD_D85F_41E7_9F6D79367795.pressedLabel = Sgrin lawn (Diffodd)
Button_E2C59C17_C2CD_D85F_41E7_9F6D79367795.label = Sgrin lawn (Ymalen)
Button_AC0452F1_BF51_9765_41E2_3A41563B0AA7.label = Spare
Button_E27E9EC4_C2B2_B830_41DB_F8C42F6D88AF_mobile.pressedLabel = Sticker (Off)
Button_E27E9EC4_C2B2_B830_41DB_F8C42F6D88AF.pressedLabel = Sticker (Off)
Button_E27E9EC4_C2B2_B830_41DB_F8C42F6D88AF_mobile.label = Sticker (On)
Button_E27E9EC4_C2B2_B830_41DB_F8C42F6D88AF.label = Sticker (On)
Button_AB4BEFD3_BFD0_8DA6_41C9_C4766BA222D5.label = Video
Button_AB4BEFD3_BFD0_8DA6_41C9_C4766BA222D5_mobile.label = Video
### Image
Image_1ACEE192_2CAF_0C5D_4173_93CACF3B02EC.url = skin/Image_1ACEE192_2CAF_0C5D_4173_93CACF3B02EC_en.jpg
Image_21339169_7BAC_E47A_41A8_D39279DE4803.url = skin/Image_21339169_7BAC_E47A_41A8_D39279DE4803_en.png
Image_2156DB5A_7BA4_645E_41D5_3A2A26DFAA60.url = skin/Image_2156DB5A_7BA4_645E_41D5_3A2A26DFAA60_en.jpg
Image_221F51B6_7BA7_A4D6_41A2_A93EED4CA601.url = skin/Image_221F51B6_7BA7_A4D6_41A2_A93EED4CA601_en.png
Image_260DB458_7BA4_6C5A_41B4_AE390BE21E9E.url = skin/Image_260DB458_7BA4_6C5A_41B4_AE390BE21E9E_en.png
Image_2620A134_7BDD_A5E9_41D1_04D55E707572.url = skin/Image_2620A134_7BDD_A5E9_41D1_04D55E707572_en.jpg
Image_27295914_7BAC_A5A9_41D8_E6D64E908193.url = skin/Image_27295914_7BAC_A5A9_41D8_E6D64E908193_en.jpg
Image_547A8219_5924_40B3_41D2_39490E485F03_mobile.url = skin/Image_547A8219_5924_40B3_41D2_39490E485F03_mobile_en.jpg
Image_61E16ED8_6E01_7AD5_41D2_4A970CBED119.url = skin/Image_61E16ED8_6E01_7AD5_41D2_4A970CBED119_en.jpg
Image_622AD2D2_77A4_A4A9_41DA_C8E3A20A86F0.url = skin/Image_622AD2D2_77A4_A4A9_41DA_C8E3A20A86F0_en.jpg
Image_6662B177_777C_E457_41B3_9C3C0A95CADD.url = skin/Image_6662B177_777C_E457_41B3_9C3C0A95CADD_en.png
Image_67A857F5_777C_EC6A_41D2_137635025FF9.url = skin/Image_67A857F5_777C_EC6A_41D2_137635025FF9_en.png
Image_67B69B95_776B_A4AB_41CD_F0209E656FA0.url = skin/Image_67B69B95_776B_A4AB_41CD_F0209E656FA0_en.jpg
Image_6CB39DAB_77E4_FCFF_41CE_1211F79C182D.url = skin/Image_6CB39DAB_77E4_FCFF_41CE_1211F79C182D_en.jpg
Image_72728845_6E07_A53C_41CB_F2CDFC4EBCDA.url = skin/Image_72728845_6E07_A53C_41CB_F2CDFC4EBCDA_en.jpg
Image_7323CCE9_6E01_5EF7_41C6_F7A300D5C827.url = skin/Image_7323CCE9_6E01_5EF7_41C6_F7A300D5C827_en.jpg
Image_73C34AC8_6E00_A534_41DB_797EDBCB8357.url = skin/Image_73C34AC8_6E00_A534_41DB_797EDBCB8357_en.jpg
Image_73CAD5EA_6E00_EEF5_41C9_1CE2B8F212D5.url = skin/Image_73CAD5EA_6E00_EEF5_41C9_1CE2B8F212D5_en.jpg
Image_C937FB4C_B11C_6334_41B6_DA8C26AC3428.url = skin/Image_C937FB4C_B11C_6334_41B6_DA8C26AC3428_en.png
Image_C9F34A45_D885_AF4F_41C1_92E1CF826AFF.url = skin/Image_C9F34A45_D885_AF4F_41C1_92E1CF826AFF_en.png
Image_C9F34A45_D885_AF4F_41C1_92E1CF826AFF_mobile.url = skin/Image_C9F34A45_D885_AF4F_41C1_92E1CF826AFF_mobile_en.png
### Multiline Text
HTMLText_6CB5EDB5_77E4_FCEB_41C3_1120E1AE2E5E.html = Derwen ffenics
Mae coeden ffenics yn arwydd o wydnwch ym myd natur — coeden sydd wedi dod i lawr, wedi hollti, neu wedi mynd yn wag yn ei chanol oherwydd henaint, ac eto sydd wedi darganfod bywyd newydd drwy aildyfu o’i phren ei hun.
Gallwch adnabod coeden ffenics oherwydd ei ffurf anarferol: egin newydd yn codi o foncyff sydd wedi disgyn neu ganghennau newydd yn tyfu o ganol gwag. Mae’r goroeswyr byw hyn yn hafan gyfoethog i fywyd gwyllt, ac yn cynnal ffyngau, pryfed, adar, ac ystlumod.
Mae’r Dderwen Ffenics yn Brynau yn ein hatgoffa bod natur yn darganfod ffordd o ffynnu, hyd yn oed mewn pydredd — dathliad byw o adfywiad a gobaith.
Ffoledd Parsons
Yn niwedd y 1830au, roedd gan Robert Parsons a Charles Strange gynlluniau uchelgeisiol i sefydlu menter fawr i gloddio am lo yn yr ardal leol.
Dechreuasant adeiladu Rheilffordd Fwynau Glyncorrwg, campwaith peirianyddol a fwriadwyd er mwyn cario glo o gymoedd Pelenna a Chregan i Gamlas Castell-nedd yn Aberdulais.
Er gwaethaf eu gweledigaeth a’r gwaith peirianneg rhyfeddol — yn cynnwys incleins serth, argloddiau, a thrychfa ddofn drwy’r graig ar gopa Cefn Morfudd — daeth yr arian i ben yn fuan iawn, ac ni chafodd y prosiect erioed ei gwblhau. Ychydig yn is na’r copa, heb fod yn bell o’r llinell, saif y Tŵr Eiddew, ffoledd pensaernïol a adeiladwyd yn 1795 gan Molly Mackworth, perchennog Ystad y Gnoll ar y pryd. Roedd trychfa reilffordd Parsons yn greithiau amlwg ar grib Cefn Morfudd, a dywedodd rhai ei fod wedi gadael ei farc ar y dirwedd, fel yr oedd Mackworth wedi gwneud ddegawdau yn gynharach.
Daethpwyd i adnabod y tŵr fel Ffoledd Mackworth, a thrychfa Parsons fel Ffoledd Parsons — dau symbol o uchelgais dyn, y naill yn rhamantaidd a’r llall yn ddiwydiannol, ond y ddau wedi’u hysgythru ar y bryniau uwchben Castell-nedd.
Gerddi gwenyn rhyfeddol Brynau
Yma ac acw ar y llethr graddol hwn sy’n wynebu’r gorllewin mae 3 siâp di-nod yn y tir—gwrthgloddiau sgwâr sy’n sibrwd am fywydau a oedd yn byw yn agos at natur ar un adeg.
Am flynyddoedd, tybid bod yr ardaloedd caeedig hyn yn cael eu defnyddio gan y Rhufeiniaid fel meysydd ymarfer. Erbyn hyn, mae archaeolegwyr yn credu nad ydynt mor hen â hynny, ond eu bod yn dal yn hŷn na’r terfynau caeau rydym yn eu gweld heddiw. Mae eu stori go iawn yn dal i gael ei datgelu.
Un syniad diddorol yw bod yr ardaloedd hyn ar un adeg yn “erddi gwenyn”—mannau cysgodol lle’r oedd gwenynwyr yn gofalu am eu cychod yng ngwres yr haul. Mae gwaith cloddio tebyg yn ardal y Fforest Newydd yn awgrymu traddodiad o gadw gwenyn cyn cyfnod y cychod modern, gan ddarparu mêl gwerthfawr, cwyr, a’r peillio sy’n angenrheidiol i gymaint o fywyd gwyllt.
Mae ansicrwydd o hyd ynglŷn â’u gwir bwrpas—ond maent yn cynnig cipolwg ar fywydau ymarferol, dyfeisgar pobl a oedd yn defnyddio’r tir yn y gorffennol.
Gronfa Treftadaeth y Loteri Genedlaethol
Gwybodaeth am Gronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol
Ein gweledigaeth ni yw sicrhau bod ein treftadaeth yn cael ei gwerthfawrogi, yn cael gofal ac yn cael ei chadw i bawb, nawr ac yn y dyfodol. Dyna pam ein bod ni, fel y prif gyllidwr ar gyfer prosiectau treftadaeth y Deyrnas Unedig, wedi ymrwymo i gefnogi prosiectau sy’n cysylltu pobl a chymunedau â threftadaeth, fel y nodir yn ein cynllun strategol, Treftadaeth 2033. Gall treftadaeth fod yn unrhyw beth o’r gorffennol y mae pobl yn ei werthfawrogi, ac eisiau ei drosglwyddo i genedlaethau’r dyfodol. Rydym ni’n credu bod gan dreftadaeth rym i danio’r dychymyg, i ddod â llawenydd ac ysbrydoliaeth i bobl, ac i feithrin balchder mewn llefydd a chysylltiad â’r gorffennol.
Dros y 10 mlynedd nesaf, rydym ni’n gobeithio buddsoddi £3.6 biliwn o arian sydd wedi ei godi at achosion da gan chwaraewyr y Loteri Genedlaethol, i wneud gwahaniaeth gwirioneddol i bobl, lleoliadau a chymunedau.
Dilynwch @HeritageFundCYM a @HeritageFundUK ar Twitter, Facebook ac Instagram a defnyddiwch yr hashnodau #CronfaDreftdaeth #LoteriGenedlaethol
Ein gweledigaeth ni yw sicrhau bod ein treftadaeth yn cael ei gwerthfawrogi, yn cael gofal ac yn cael ei chadw i bawb, nawr ac yn y dyfodol. Dyna pam ein bod ni, fel y prif gyllidwr ar gyfer prosiectau treftadaeth y Deyrnas Unedig, wedi ymrwymo i gefnogi prosiectau sy’n cysylltu pobl a chymunedau â threftadaeth, fel y nodir yn ein cynllun strategol, Treftadaeth 2033. Gall treftadaeth fod yn unrhyw beth o’r gorffennol y mae pobl yn ei werthfawrogi, ac eisiau ei drosglwyddo i genedlaethau’r dyfodol. Rydym ni’n credu bod gan dreftadaeth rym i danio’r dychymyg, i ddod â llawenydd ac ysbrydoliaeth i bobl, ac i feithrin balchder mewn llefydd a chysylltiad â’r gorffennol.
Dros y 10 mlynedd nesaf, rydym ni’n gobeithio buddsoddi £3.6 biliwn o arian sydd wedi ei godi at achosion da gan chwaraewyr y Loteri Genedlaethol, i wneud gwahaniaeth gwirioneddol i bobl, lleoliadau a chymunedau.
Dilynwch @HeritageFundCYM a @HeritageFundUK ar Twitter, Facebook ac Instagram a defnyddiwch yr hashnodau #CronfaDreftdaeth #LoteriGenedlaethol
Mawndiroedd
Mae mawndiroedd ymhlith ein tirweddau naturiol mwyaf gwerthfawr — maent yn dal llawer iawn o garbon, yn cefnogi bywyd gwyllt prin ac arbenigol, ac yn helpu i reoli llif dŵr er mwyn lleihau llifogydd a gwella ansawdd dŵr.
Drwy adfer yr ardaloedd hyn sydd wedi dirywio, rydym yn helpu i fynd i’r afael â newid hinsawdd, hybu bioamrywiaeth, a diogelu rhan bwysig o dreftadaeth naturiol Cymru.
Drwy’r bartneriaeth â’r Prosiect Mawndiroedd Coll, rydym yn cyfrannu tuag at dirwedd iachach a mwy gwydn i bobl ac i fyd natur.
Gwybodaeth am Goetir Brynau
Yng Nghoetir Brynau, mae coetiroedd newydd, cynefinoedd wedi’u hadfer, a dulliau pori gofalus yn adfywio byd natur.
Mae gwirfoddolwyr, ymchwilwyr a phartneriaid lleol yn gweithio gyda’i gilydd yno i gefnogi bywyd gwyllt, gwella’r dirwedd ac archwilio sut gall natur helpu i fynd i'r afael â heriau fel llifogydd. Mae celf a straeon cymunedol yn rhan o’r dirwedd hon hefyd ac yn gyfle i ddathlu’r cysylltiad rhwng pobl a lle.
Mae’r llwybr digidol hwn yn gyfle i chi grwydro ar eich cyflymder eich hun gan ddysgu rhagor am fywyd gwyllt, hanes a’r gwaith adfer sy’n digwydd yng Nghoetir Brynau.
Camera tylluanod yn y blwch tylluanod gwynion
Mae’r clip ffilm hwn yn rhoi cipolwg prin i ni ar fyd cudd tylluanod gwynion Fferm Brynau.
Mae’r adar eiconig hyn, sy’n nythu mewn blychau pwrpasol a osodwyd ar eu cyfer, yn rhan o’r we gyfoethog o fywyd sy’n cael ei chynnal gan y cynefin coetir newydd hwn.
Wrth i’r haul fachlud, mae’r tylluanod gwynion yn esgyn i’r awyr i chwilio am famaliaid bach sydd bellach yn ffynnu yn y coed, y glaswelltir, a’r perthi. Mae eu presenoldeb yn arwydd bod y tir yn ffynnu a’i fod yn gyforiog o fywyd gwyllt, fel y dylai fod.
Celf ar Fferm Brynau
Mae celf a natur yn dod at ei gilydd ar Fferm Brynau mewn ffyrdd grymus ac ysbrydoledig.
Mae artistiaid ifanc yn cyfrannu tuag at ardal ddynodedig ar gyfer murlun, gan rannu eu dehongliadau creadigol eu hunain o’r dirwedd, y bywyd gwyllt, a’r storïau sydd â’u gwreiddiau yn y lle arbennig hwn.
Mae’r safle hefyd yn cynnwys cerfluniau trawiadol gan yr artist adnabyddus Paul Clarke, sy’n cyfuno storïau amgylcheddol â dyluniad beiddgar.
Yn fwyaf arbennig, mae cerflun trawiadol 11 metr o dylluan wen yn edrych i lawr ar y tir—teyrnged i’r tylluanod gwynion sy’n nythu yma ac i chwedl Blodeuwedd, y ferch o flodau a gafodd ei throi’n dylluan.
Mae’r gweithiau celf hyn yn cysylltu’r gorffennol a’r presennol, chwedloniaeth a chynefin, gan wahodd ymwelwyr i edrych o’r newydd ar Brynau.
Cerflun tylluan Blodeuwedd
Mae cerflun gwych Paul Clarke o dylluan wen, sy’n 11 metr o faint, yn sefyll yn falch uwchben y coetir newydd yn Brynau, ac yn dal naws y dirwedd a’r chwedlau sy’n gysylltiedig â hi.
Cafodd y dylluan ei chreu o un o goed derw Brynau, ac mae ganddi gynffon o lechi Cymreig ac wyneb efydd hardd. Mae’n edrych i lawr ar y coed ifanc oddi tani — yn gwarchod y gwaith adnewyddu a’r ardal.
Mae’r cerflun, a ysbrydolwyd gan y tylluanod gwynion sy’n hela ar dir yr ystad a chwedl Blodeuwedd o’r Mabinogi, yn cyfuno natur, chwedloniaeth a chrefft.
Mae’r ffilm fer hon yn dangos sut y gwnaethpwyd y gwaith rhyfeddol hwn — dathliad o dreftadaeth Gymreig, creu coetir, a’r cysylltiadau dwfn rhwng pobl a’r tir.
Clos Fferm Brynau
Yn Brynau, mae rhythm y tymhorau yn cadw’r ystad yn fyw ac yn llewyrchus.
Cafodd hen adeiladau hardd y fferm eu hadnewyddu, ac maent yn rhan ganolog o’n gwaith — canolfan i’r gwirfoddolwyr a’r staff ymroddedig sy’n gofalu am y tir, y coed, a’r bywyd gwyllt.
Mae pob tymor yn dod â thasgau newydd i’r tîm, yn amrywio o adfer cynefinoedd i gynnal a chadw llwybrau. Nid yw’r clos ei hun ar agor i ymwelwyr — mae’r gwaith cadwraethol cyson a’r peiriannau trwm yn ei wneud yn weithle prysur — ond mae ei bwrpas yn glir: cefnogi’r gwaith parhaus o ofalu am y dirwedd arbennig hon a’i hadnewyddu ar gyfer natur ac er budd cenedlaethau’r dyfodol.
Coed Hebog
Mae Coed Hebog yn boced o goetir a blannwyd gan y gymuned leol yn 2025, â chyllid gan Lloyds.
Rhoddwyd yr enw Coed Hebog ar y parsel newydd hwn o goetir ar ôl edrych ar fapiau hanesyddol—mae’n enw addas o ystyried yr adar ysglyfaethus a’r holl fywyd gwyllt sy’n byw yn yr ardal.
Bydd Coed Hebog yn glustogfa bwysig, a fydd yn diogelu’r coetir hynafol cyfagos tra’n ehangu cynefin ac yn helpu i gysylltu’r dirwedd ehangach ar gyfer bywyd gwyllt a phobl.
Coed Windrush (Preswylfa)
Mae Coed Windrush, yn ddarn newydd o goetir ar gaeau Preswylfa yn Brynau. Plannwyd y coed gan Hynafgwyr Windrush.
Mae’r lle arbennig hwn yn dathlu gwaddol a chyfraniad cenhedlaeth Windrush i fywyd Cymru a Phrydain, ac yn cynnig cysylltiad byw a heddychlon â’r tir. Wrth iddynt dyfu bydd Coed Windrush yn dod yn symbol o wydnwch, cymuned, a pherthyn—â’u gwreiddiau ym myd natur a’u hanes cyffredin.
Coetir hynafol ar Fferm Brynau
Ar Fferm Brynau mae darn o goetir hynafol—cynefin prin a gwerthfawr sydd yma ers canrifoedd.
Mae’r coetir hynafol hwn yn llawn bioamrywiaeth, ac yn cynnal rhywogaethau o bob math, o ffyngau ac infertebratau bach i adar a mamaliaid sy’n dibynnu ar ecosystemau sefydlog, sy’n cael llonydd.
Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, mae ein gwirfoddolwyr ymroddedig wedi chwarae rhan hanfodol yn y gwaith o adfer y man arbennig hwn, gan glirio rhywogaethau goresgynnol fel rhododendron er mwyn helpu planhigion brodorol a bywyd gwyllt i ffynnu unwaith eto.
Mae’r coetir hynafol hwn yn ein cysylltu â’r gorffennol—mae hefyd yn ysbrydoli’r dyfodol, gan ddangos sut y gall coetiroedd newydd sy’n cael eu plannu ar y safle ffynnu rhyw ddiwrnod.
Creu cynefin
Mae Fferm Brynau bellach yn gartref i goetir newydd sy’n tyfu—rhan o weledigaeth hirdymor i adfer natur a mynd i’r afael â’r argyfwng hinsawdd a bioamrywiaeth.
Mae miloedd o goed brodorol ifanc wedi cael eu plannu yn y dirwedd, gan greu cynefinoedd newydd hanfodol i fywyd gwyllt a chysylltu coetiroedd sy’n bodoli’n barod. Mae llawer o’r coed hyn wedi’u plannu drwy’r cynllun Plant!, sy’n dathlu pob plentyn sy’n cael ei eni neu ei fabwysiadu yng Nghymru drwy blannu coeden—gan greu cysylltiad parhaol rhwng pobl a’r byd naturiol.
Fel rhan o’n hymrwymiad i gynaliadwyedd, mae Brynau hefyd yn safle sy’n treialu llewys coed di-blastig. Mae’r rhain yn cefnogi ein haddewid i leihau plastig, ac yn helpu i leihau llygredd tra’n diogelu coed ifanc.
Wrth i’r pocedi hyn o goetir aeddfedu, byddant yn cefnogi ecosystem gyfoethocach, a mwy gwydn—storio carbon, gwella pridd, a darparu bwyd a chysgod i lawer o rywogaethau. Mae’n dirwedd sydd wedi’i ffurfio gan ofal, cymuned, a gweledigaeth ar gyfer dyfodol gwyrddach.
These artworks connect past and present, myth and habitat, inviting visitors to see Brynau through fresh eyes.
Croeso i Brynau
Croeso i Brynau – tirwedd fyw lle mae natur, diwylliant a chymuned yn tyfu gyda’i gilydd.
Yma, mae coetiroedd brodorol newydd yn gwreiddio, gan greu lle i fywyd gwyllt ddychwelyd ac i bobl gysylltu â’r tir.
Mae gwirfoddolwyr yn gofalu am y lle arbennig hwn—adfer coedydd hynafol, clirio planhigion goresgynnol, plannu perllannau a chreu pyllau dŵr sy’n atseinio o gân yr adar a bywyd gwyllt.Mae Gwartheg Gwyn Cymreig yn pori’r glaswelltir agored, gan gadw cydbwysedd cynefinoedd a helpu blodau gwyllt i ffynnu.
Mae Brynau hefyd yn lle i ddysgu a darganfod. Mae ymchwilwyr o Brifysgol Aberystwyth yn astudio sut y gall y coed hyn helpu i arafu llif dŵr a lleihau’r risg o lifogydd—gan ddangos sut y gall natur gynnig atebion go iawn.
Mae celf a storïau’n gwau drwy’r dirwedd hefyd. Mae cerflun trawiadol Paul Clarke o dylluan wen yn dathlu bywyd gwyllt Brynau, a’r bobl sy’n gofalu am y tir.
Mae Brynau yn fwy na choetir sy’n datblygu—mae’n ddathliad o sut y gall pobl a natur ffynnu ochr yn ochr, gan greu dyfodol gwylltach a gwyrddach gyda’i gilydd.
Parsons folly
In the late 1830s, Robert Parsons and Charles Strange burst onto the local scene with grand plans to establish a major coal-mining enterprise.
They began constructing the Glyncorrwg Mineral Railway, a spectacularly engineered line intended to carry coal from the Pelenna and Cregan valleys to the Neath Canal at Aberdulais.
Despite their vision and the impressive engineering works — including steep inclines, embankments, and a deep rock cutting through the summit of Cefn Morfudd — their funds were soon exhausted, and the project was never completed as intended. Just below the summit, not far from the line, stands the Ivy Tower, an architectural folly built in 1795 by Molly Mackworth, then owner of the Gnoll Estate. When Parsons’ railway cutting dramatically scarred the crest of Cefn Morfudd, observers remarked that he had left his own mark on the landscape, much as Mackworth had done decades earlier.
The tower became known as Mackworth’s Folly, and his cutting as Parsons’ Folly — twin symbols of human ambition, one romantic and the other industrial, both etched into the hills above Neath.
Perllan a phyllau bywyd gwyllt ar Fferm Brynau
Yn Brynau, mae gwirfoddolwyr wedi helpu i ddod â bywyd gwyllt i’r dirwedd drwy blannu perllan draddodiadol a chreu pyllau dŵr i fywyd gwyllt.
Mae’r berllan, sy’n llawn coed ffrwythau brodorol, yn darparu bwyd a chynefin i amrywiaeth o adar, pryfed, a mamaliaid. Heb fod ymhell, mae pyllau dŵr sydd wedi’u dylunio’n ofalus yn denu brogaod, gweision y neidr, a chreaduriaid eraill sy’n byw mewn dŵr, gan gyfoethogi bioamrywiaeth y fferm.
Mae’r prosiectau hyn sy’n cael eu harwain gan wirfoddolwyr yn dathlu ysbryd cymunedol ac yn dangos sut y gall pobl gydweithio er mwyn meithrin natur ac adeiladu amgylchedd amrywiol, llewyrchus.
Pori er lles cadwraeth ar Fferm Brynau
Ar Fferm Brynau, mae pori er lles cadwraeth yn rhan allweddol o reoli’r dirwedd.
Caiff gwartheg Gwyn Cymreig—brid traddodiadol brodorol i Gymru â hanes sy’n dyddio’n ôl dros gannoedd o flynyddoedd—eu cyflwyno’n ofalus i bori’n ddethol.
Mae’r ffordd y mae’r gwartheg hyn yn pori yn helpu i gynnal cydbwysedd iach rhwng glaswelltir, prysg, a choetir drwy sicrhau nad yw un cynefin penodol yn cymryd drosodd. Mae hyn yn annog blodau gwyllt, pryfed, a bywyd gwyllt eraill i ffynnu. Mae’r gwartheg Gwyn Cymreig wedi addasu’n dda i’r amgylchedd lleol, ac maent yn gweithio gyda natur er mwyn cefnogi iechyd a bioamrywiaeth y safleoedd arbennig hyn.
Camera tylluanod yn y blwch tylluanod gwynion
Mae’r clip ffilm hwn yn rhoi cipolwg prin i ni ar fyd cudd tylluanod gwynion Fferm Brynau.
Mae’r adar eiconig hyn, sy’n nythu mewn blychau pwrpasol a osodwyd ar eu cyfer, yn rhan o’r we gyfoethog o fywyd sy’n cael ei chynnal gan y cynefin coetir newydd hwn.
Wrth i’r haul fachlud, mae’r tylluanod gwynion yn esgyn i’r awyr i chwilio am famaliaid bach sydd bellach yn ffynnu yn y coed, y glaswelltir, a’r perthi. Mae eu presenoldeb yn arwydd bod y tir yn ffynnu a’i fod yn gyforiog o fywyd gwyllt, fel y dylai fod.
Cerflun tylluan Blodeuwedd
Mae cerflun gwych Paul Clarke o dylluan wen, sy’n 11 metr o faint, yn sefyll yn falch uwchben y coetir newydd yn Brynau, ac yn dal naws y dirwedd a’r chwedlau sy’n gysylltiedig â hi.
Created from Brynau’s own oak, with a Welsh slate tail and a beautifully tactile brass face, the owl watches over the young trees below — a guardian of renewal and place.
Mae’r cerflun, a ysbrydolwyd gan y tylluanod gwynion sy’n hela ar dir yr ystad a chwedl Blodeuwedd o’r Mabinogi, yn cyfuno natur, chwedloniaeth a chrefft.
Mae’r ffilm fer hon yn dangos sut y gwnaethpwyd y gwaith rhyfeddol hwn — dathliad o dreftadaeth Gymreig, creu coetir, a’r cysylltiadau dwfn rhwng pobl a’r tir.
Coed Windrush (Preswylfa)
Mae Coed Windrush, yn ddarn newydd o goetir ar gaeau Preswylfa yn Brynau. Plannwyd y coed gan Hynafgwyr Windrush.
Mae’r lle arbennig hwn yn dathlu gwaddol a chyfraniad cenhedlaeth Windrush i fywyd Cymru a Phrydain, ac yn cynnig cysylltiad byw a heddychlon â’r tir. Wrth iddynt dyfu bydd Coed Windrush yn dod yn symbol o wydnwch, cymuned, a pherthyn—â’u gwreiddiau ym myd natur a’u hanes cyffredin.
Ffoledd Parsons
Yn niwedd y 1830au, roedd gan Robert Parsons a Charles Strange gynlluniau uchelgeisiol i sefydlu menter fawr i gloddio am lo yn yr ardal leol.
Dechreuasant adeiladu Rheilffordd Fwynau Glyncorrwg, campwaith peirianyddol a fwriadwyd er mwyn cario glo o gymoedd Pelenna a Chregan i Gamlas Castell-nedd yn Aberdulais.
Er gwaethaf eu gweledigaeth a’r gwaith peirianneg rhyfeddol — yn cynnwys incleins serth, argloddiau, a thrychfa ddofn drwy’r graig ar gopa Cefn Morfudd — daeth yr arian i ben yn fuan iawn, ac ni chafodd y prosiect erioed ei gwblhau. Ychydig yn is na’r copa, heb fod yn bell o’r llinell, saif y Tŵr Eiddew, ffoledd pensaernïol a adeiladwyd yn 1795 gan Molly Mackworth, perchennog Ystad y Gnoll ar y pryd. Roedd trychfa reilffordd Parsons yn greithiau amlwg ar grib Cefn Morfudd, a dywedodd rhai ei fod wedi gadael ei farc ar y dirwedd, fel yr oedd Mackworth wedi gwneud ddegawdau yn gynharach.
Daethpwyd i adnabod y tŵr fel Ffoledd Mackworth, a thrychfa Parsons fel Ffoledd Parsons — dau symbol o uchelgais dyn, y naill yn rhamantaidd a’r llall yn ddiwydiannol, ond y ddau wedi’u hysgythru ar y bryniau uwchben Castell-nedd.
Gerddi gwenyn rhyfeddol Brynau
Yma ac acw ar y llethr graddol hwn sy’n wynebu’r gorllewin mae 3 siâp di-nod yn y tir—gwrthgloddiau sgwâr sy’n sibrwd am fywydau a oedd yn byw yn agos at natur ar un adeg.
Am flynyddoedd, tybid bod yr ardaloedd caeedig hyn yn cael eu defnyddio gan y Rhufeiniaid fel meysydd ymarfer. Erbyn hyn, mae archaeolegwyr yn credu nad ydynt mor hen â hynny, ond eu bod yn dal yn hŷn na’r terfynau caeau rydym yn eu gweld heddiw. Mae eu stori go iawn yn dal i gael ei datgelu.
Un syniad diddorol yw bod yr ardaloedd hyn ar un adeg yn “erddi gwenyn”—mannau cysgodol lle’r oedd gwenynwyr yn gofalu am eu cychod yng ngwres yr haul. Mae gwaith cloddio tebyg yn ardal y Fforest Newydd yn awgrymu traddodiad o gadw gwenyn cyn cyfnod y cychod modern, gan ddarparu mêl gwerthfawr, cwyr, a’r peillio sy’n angenrheidiol i gymaint o fywyd gwyllt.
Mae ansicrwydd o hyd ynglŷn â’u gwir bwrpas—ond maent yn cynnig cipolwg ar fywydau ymarferol, dyfeisgar pobl a oedd yn defnyddio’r tir yn y gorffennol.
Gronfa Treftadaeth y Loteri Genedlaethol
Gwybodaeth am Gronfa Dreftadaeth y Loteri Genedlaethol
Ein gweledigaeth ni yw sicrhau bod ein treftadaeth yn cael ei gwerthfawrogi, yn cael gofal ac yn cael ei chadw i bawb, nawr ac yn y dyfodol. Dyna pam ein bod ni, fel y prif gyllidwr ar gyfer prosiectau treftadaeth y Deyrnas Unedig, wedi ymrwymo i gefnogi prosiectau sy’n cysylltu pobl a chymunedau â threftadaeth, fel y nodir yn ein cynllun strategol, Treftadaeth 2033. Gall treftadaeth fod yn unrhyw beth o’r gorffennol y mae pobl yn ei werthfawrogi, ac eisiau ei drosglwyddo i genedlaethau’r dyfodol. Rydym ni’n credu bod gan dreftadaeth rym i danio’r dychymyg, i ddod â llawenydd ac ysbrydoliaeth i bobl, ac i feithrin balchder mewn llefydd a chysylltiad â’r gorffennol.
Dros y 10 mlynedd nesaf, rydym ni’n gobeithio buddsoddi £3.6 biliwn o arian sydd wedi ei godi at achosion da gan chwaraewyr y Loteri Genedlaethol, i wneud gwahaniaeth gwirioneddol i bobl, lleoliadau a chymunedau.
Dilynwch @HeritageFundCYM a @HeritageFundUK ar Twitter, Facebook ac Instagram a defnyddiwch yr hashnodau #CronfaDreftdaeth #LoteriGenedlaethol
Perllan a phyllau bywyd gwyllt ar Fferm Brynau
Yn Brynau, mae gwirfoddolwyr wedi helpu i ddod â bywyd gwyllt i’r dirwedd drwy blannu perllan draddodiadol a chreu pyllau dŵr i fywyd gwyllt.
Mae’r berllan, sy’n llawn coed ffrwythau brodorol, yn darparu bwyd a chynefin i amrywiaeth o adar, pryfed, a mamaliaid. Heb fod ymhell, mae pyllau dŵr sydd wedi’u dylunio’n ofalus yn denu brogaod, gweision y neidr, a chreaduriaid eraill sy’n byw mewn dŵr, gan gyfoethogi bioamrywiaeth y fferm.
Mae’r prosiectau hyn sy’n cael eu harwain gan wirfoddolwyr yn dathlu ysbryd cymunedol ac yn dangos sut y gall pobl gydweithio er mwyn meithrin natur ac adeiladu amgylchedd amrywiol, llewyrchus.
Pori er lles cadwraeth ar Fferm Brynau
Ar Fferm Brynau, mae pori er lles cadwraeth yn rhan allweddol o reoli’r dirwedd.
Caiff gwartheg Gwyn Cymreig—brid traddodiadol brodorol i Gymru â hanes sy’n dyddio’n ôl dros gannoedd o flynyddoedd—eu cyflwyno’n ofalus i bori’n ddethol.
Mae’r ffordd y mae’r gwartheg hyn yn pori yn helpu i gynnal cydbwysedd iach rhwng glaswelltir, prysg, a choetir drwy sicrhau nad yw un cynefin penodol yn cymryd drosodd. Mae hyn yn annog blodau gwyllt, pryfed, a bywyd gwyllt eraill i ffynnu. Mae’r gwartheg Gwyn Cymreig wedi addasu’n dda i’r amgylchedd lleol, ac maent yn gweithio gyda natur er mwyn cefnogi iechyd a bioamrywiaeth y safleoedd arbennig hyn.
Celf ar Fferm Brynau
Mae celf a natur yn dod at ei gilydd ar Fferm Brynau mewn ffyrdd grymus ac ysbrydoledig.
Mae artistiaid ifanc yn cyfrannu tuag at ardal ddynodedig ar gyfer murlun, gan rannu eu dehongliadau creadigol eu hunain o’r dirwedd, y bywyd gwyllt, a’r storïau sydd â’u gwreiddiau yn y lle arbennig hwn.
Mae’r safle hefyd yn cynnwys cerfluniau trawiadol gan yr artist adnabyddus Paul Clarke, sy’n cyfuno storïau amgylcheddol â dyluniad beiddgar. Yn fwyaf arbennig, mae cerflun trawiadol 11 metr o dylluan wen yn edrych i lawr ar y tir—teyrnged i’r tylluanod gwynion sy’n nythu yma ac i chwedl Blodeuwedd, y ferch o flodau a gafodd ei throi’n dylluan.
Mae’r gweithiau celf hyn yn cysylltu’r gorffennol a’r presennol, chwedloniaeth a chynefin, gan wahodd ymwelwyr i edrych o’r newydd ar Brynau.
Clos Fferm Brynau
Yn Brynau, mae rhythm y tymhorau yn cadw’r ystad yn fyw ac yn llewyrchus.
Cafodd hen adeiladau hardd y fferm eu hadnewyddu, ac maent yn rhan ganolog o’n gwaith — canolfan i’r gwirfoddolwyr a’r staff ymroddedig sy’n gofalu am y tir, y coed, a’r bywyd gwyllt.
Mae pob tymor yn dod â thasgau newydd i’r tîm, yn amrywio o adfer cynefinoedd i gynnal a chadw llwybrau. Nid yw’r clos ei hun ar agor i ymwelwyr — mae’r gwaith cadwraethol cyson a’r peiriannau trwm yn ei wneud yn weithle prysur — ond mae ei bwrpas yn glir: cefnogi’r gwaith parhaus o ofalu am y dirwedd arbennig hon a’i hadnewyddu ar gyfer natur ac er budd cenedlaethau’r dyfodol.
Coed Hebog
Mae Coed Hebog yn boced o goetir a blannwyd gan y gymuned leol yn 2025, â chyllid gan Lloyds.
Rhoddwyd yr enw Coed Hebog ar y parsel newydd hwn o goetir ar ôl edrych ar fapiau hanesyddol—mae’n enw addas o ystyried yr adar ysglyfaethus a’r holl fywyd gwyllt sy’n byw yn yr ardal.
Bydd Coed Hebog yn glustogfa bwysig, a fydd yn diogelu’r coetir hynafol cyfagos tra’n ehangu cynefin ac yn helpu i gysylltu’r dirwedd ehangach ar gyfer bywyd gwyllt a phobl.
Coetir hynafol ar Fferm Brynau
Ar Fferm Brynau mae darn o goetir hynafol—cynefin prin a gwerthfawr sydd yma ers canrifoedd.
Mae’r coetir hynafol hwn yn llawn bioamrywiaeth, ac yn cynnal rhywogaethau o bob math, o ffyngau ac infertebratau bach i adar a mamaliaid sy’n dibynnu ar ecosystemau sefydlog, sy’n cael llonydd.
Yn ystod y blynyddoedd diwethaf, mae ein gwirfoddolwyr ymroddedig wedi chwarae rhan hanfodol yn y gwaith o adfer y man arbennig hwn, gan glirio rhywogaethau goresgynnol fel rhododendron er mwyn helpu planhigion brodorol a bywyd gwyllt i ffynnu unwaith eto.
Mae’r coetir hynafol hwn yn ein cysylltu â’r gorffennol—mae hefyd yn ysbrydoli’r dyfodol, gan ddangos sut y gall coetiroedd newydd sy’n cael eu plannu ar y safle ffynnu rhyw ddiwrnod.
Creu cynefin
Mae Fferm Brynau bellach yn gartref i goetir newydd sy’n tyfu—rhan o weledigaeth hirdymor i adfer natur a mynd i’r afael â’r argyfwng hinsawdd a bioamrywiaeth.
Mae miloedd o goed brodorol ifanc wedi cael eu plannu yn y dirwedd, gan greu cynefinoedd newydd hanfodol i fywyd gwyllt a chysylltu coetiroedd sy’n bodoli’n barod. Mae llawer o’r coed hyn wedi’u plannu drwy’r cynllun Plant!, sy’n dathlu pob plentyn sy’n cael ei eni neu ei fabwysiadu yng Nghymru drwy blannu coeden—gan greu cysylltiad parhaol rhwng pobl a’r byd naturiol.
Fel rhan o’n hymrwymiad i gynaliadwyedd, mae Brynau hefyd yn safle sy’n treialu llewys coed di-blastig. Mae’r rhain yn cefnogi ein haddewid i leihau plastig, ac yn helpu i leihau llygredd tra’n diogelu coed ifanc.
Wrth i’r pocedi hyn o goetir aeddfedu, byddant yn cefnogi ecosystem gyfoethocach, a mwy gwydn—storio carbon, gwella pridd, a darparu bwyd a chysgod i lawer o rywogaethau. Mae’n dirwedd sydd wedi’i ffurfio gan ofal, cymuned, a gweledigaeth ar gyfer dyfodol gwyrddach.
Croeso i Brynau
Croeso i Brynau – tirwedd fyw lle mae natur, diwylliant a chymuned yn tyfu gyda’i gilydd.
Yma, mae coetiroedd brodorol newydd yn gwreiddio, gan greu lle i fywyd gwyllt ddychwelyd ac i bobl gysylltu â’r tir.
Mae gwirfoddolwyr yn gofalu am y lle arbennig hwn—adfer coedydd hynafol, clirio planhigion goresgynnol, plannu perllannau a chreu pyllau dŵr sy’n atseinio o gân yr adar a bywyd gwyllt.Mae Gwartheg Gwyn Cymreig yn pori’r glaswelltir agored, gan gadw cydbwysedd cynefinoedd a helpu blodau gwyllt i ffynnu.
Mae Brynau hefyd yn lle i ddysgu a darganfod. Mae ymchwilwyr o Brifysgol Aberystwyth yn astudio sut y gall y coed hyn helpu i arafu llif dŵr a lleihau’r risg o lifogydd—gan ddangos sut y gall natur gynnig atebion go iawn.
Mae celf a storïau’n gwau drwy’r dirwedd hefyd. Mae cerflun trawiadol Paul Clarke o dylluan wen yn dathlu bywyd gwyllt Brynau, a’r bobl sy’n gofalu am y tir.
Mae Brynau yn fwy na choetir sy’n datblygu—mae’n ddathliad o sut y gall pobl a natur ffynnu ochr yn ochr, gan greu dyfodol gwylltach a gwyrddach gyda’i gilydd.
Mawndiroedd
Mae mawndiroedd ymhlith ein tirweddau naturiol mwyaf gwerthfawr — maent yn dal llawer iawn o garbon, yn cefnogi bywyd gwyllt prin ac arbenigol, ac yn helpu i reoli llif dŵr er mwyn lleihau llifogydd a gwella ansawdd dŵr.
Drwy adfer yr ardaloedd hyn sydd wedi dirywio, rydym yn helpu i fynd i’r afael â newid hinsawdd, hybu bioamrywiaeth, a diogelu rhan bwysig o dreftadaeth naturiol Cymru.
Drwy’r bartneriaeth â’r Prosiect Mawndiroedd Coll, rydym yn cyfrannu tuag at dirwedd iachach a mwy gwydn i bobl ac i fyd natur.
Phoenix oak
A phoenix tree is nature’s symbol of resilience — a tree that has fallen, fractured, or hollowed with age, yet found new life by growing again from its own wood.
You can spot one by its unusual form: fresh shoots rising from a fallen trunk or new branches bursting from a hollow heart. These living survivors are rich havens for wildlife, nurturing fungi, insects, birds, and bats alike.
The Phoenix oak at Brynau reminds us that even in decay, nature finds a way to flourish — a living celebration of renewal and hope.
About Coed Felenrhyd & Llennyrch
Preserving and enhancing natural and cultural heritage
The expanse of Coed Felenrhyd & Llennyrch stretches from the rugged Rhinog mountains of Eryri (Snowdonia) to the tidal limits of the Irish Sea.
It is a unique landscape where conservation meets farming, preserving traditional agricultural practices while increasing tree cover. Light woodland grazing delivers optimal conditions for rare mosses, lichens and liverworts found only in rainforest conditions. With steep ravines, undulating paths, rugged moorland and rushing streams, let us transport you to secret corners of this remote landscape few people have experienced.
This tour will unveil more about our work, help you plan your visit or simply provide a place to immerse yourself in the sights and sounds of Wales’ precious rainforest. The tabs in the toolbar will guide you.
To delve deeper into the history, ecology and management of rainforests or to learn how we support landowners, visit The Woodland Trust website. For more information and guides about protecting our rainforests in Wales, visit the Celtic Rainforest Wales website.
Inspired by the tour? Help protect our woodland heritage by recording ancient trees, volunteering with us or donating towards our future work.
This tour has been made possible through the Nature Networks Fund which has been delivered by the Heritage Fund, on behalf of the Welsh Government. Our thanks go to our staff and Historic Research Volunteers, David Crowley and Brian Palmer, for their support in uncovering the history of Llennyrch Farm.
Photographs in our gallery were taken by: Rory Francis, Phillip Formby, Ben Lee, Jordan Mansfield, Jonathan Need and Ben Porter. Films were produced by Phillip Formby and Culture Colony.
Photo: Lush rainforest trees, ferns, mosses and lichens surrounding rock pools of water - Phillip Formby / WTML
Gwybodaeth am Goetir Brynau
Yng Nghoetir Brynau, mae coetiroedd newydd, cynefinoedd wedi’u hadfer, a dulliau pori gofalus yn adfywio byd natur.
Mae gwirfoddolwyr, ymchwilwyr a phartneriaid lleol yn gweithio gyda’i gilydd yno i gefnogi bywyd gwyllt, gwella’r dirwedd ac archwilio sut gall natur helpu i fynd i'r afael â heriau fel llifogydd. Mae celf a straeon cymunedol yn rhan o’r dirwedd hon hefyd ac yn gyfle i ddathlu’r cysylltiad rhwng pobl a lle.
Mae’r llwybr digidol hwn yn gyfle i chi grwydro ar eich cyflymder eich hun gan ddysgu rhagor am fywyd gwyllt, hanes a’r gwaith adfer sy’n digwydd yng Nghoetir Brynau.
Creative Commons Attribution-NonCommercial-ShareAlike 4.0